MBA-ക്കാരനായ കർഷകൻ - മോഹൻലാൽ ചന്ദ്രാകർ; പർപ്പിൾ റൈസും സംസ്കരണവും വഴി 22 കോടി രൂപയുടെ കാർഷിക വ്യാപാരം

ഛത്തീസ്ഗഢിലെ മഹാസമുംദ് ജില്ലയിലെ കേശ്വാ ഗ്രാമത്തിൽ നിന്നുള്ള പ്രഗത്ഭ കർഷകനായ മോഹൻലാൽ ചന്ദ്രാകർ ഇന്ന് കൃഷിയെ ഒരു പരമ്പരാഗത തൊഴിൽമാത്രമായല്ല, വിജയകരമായ ഒരു കാർഷിക-വ്യാപാര മാതൃകയുമാക്കി മാറ്റിയ കർഷകരിൽ ഒരാളാണ്. MBA-യും ഇംഗ്ലീഷ് സാഹിത്യത്തിലും ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസവും നേടിയ ശേഷം അദ്ദേഹം ഒരു മൾട്ടിനാഷണൽ കമ്പനിയിൽ പ്രഥമ സ്ഥാനത്ത് ജോലി ചെയ്തിരുന്നയാളാണ്. എന്നാൽ പിന്നീട് കോർപ്പറേറ്റ് ലോകം ഉപേക്ഷിച്ച് സ്വന്തം ഗ്രാമത്തിലേക്കും കൃഷിയിലേക്കും മടങ്ങാൻ അദ്ദേഹം തീരുമാനിച്ചു. ആ തീരുമാനം എളുപ്പമല്ലായിരുന്നു. പക്ഷേ അതുതന്നെയാണ് ഇന്ന് അദ്ദേഹത്തെ രാജ്യവ്യാപകമായി പ്രശസ്തനാക്കി മാറ്റിയത്.

ഏകദേശം 42 ഏക്കർ ഭൂമിയുള്ള മോഹൻലാൽ ചന്ദ്രാകർ കൃഷിയെ ഒരു വ്യത്യസ്തമായ സമീപനത്തോടെയാണ് നോക്കി കണ്ടത്. വെറും നെല്ല് വിറ്റാൽ ഒരു കർഷകനും വലിയ സാമ്പത്തിക വിജയം നേടാനാകില്ലെന്ന് അദ്ദേഹം മനസിലാക്കി. അതുകൊണ്ടാണ് ജൈവകൃഷി, മൂല്യവർദ്ധനവ്, സംസ്‌കരണം, വിപണി എന്നിവയിൽ അദ്ദേഹം ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചത്. പർപ്പിൾ റൈസ്, പർപ്പിൾ വീറ്റ്, സുഗന്ധമുള്ള നെല്ലിനങ്ങൾ എന്നിവയുടെ കൃഷിയെ അദ്ദേഹം പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചു. ആന്റിഓക്സിഡന്റുകളും ഔഷധഗുണങ്ങളും അടങ്ങിയ ഈ വിളകൾ ആരോഗ്യബോധമുള്ള ആളുകൾ കൂടുതൽ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നു.

'തഥാസ്തു അഗ്രോടെക്' എന്ന പേരിൽ അദ്ദേഹം സ്വന്തമായി ഒരു പാഡി പ്രോസസ്സിംഗ് യൂണിറ്റ് സ്ഥാപിച്ചു. ഇവിടെ വർഷം തോറും ലക്ഷക്കണക്കിന് ക്വിന്റൽ നെല്ല് സംസ്കരിക്കുന്നു. കൂടാതെ കർഷകരെ ഏകോപിപ്പിച്ച് 'ഊർജ കൃഷി ഫാർമർ പ്രൊഡ്യൂസർ കമ്പനി ലിമിറ്റഡ്' എന്ന FPO രൂപീകരിക്കുകയും ചെയ്തു. നൂറുകണക്കിന് കർഷകർ ഈ സംഘടനയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു പ്രവർത്തിക്കുന്നു. കൂട്ടായ ഉത്പാദനം, സംസ്കരണം, വിപണി എന്നിവ വഴി കർഷകരുടെ വരുമാനം നിരവധി മടങ്ങ് വർധിച്ചു.

ഇന്ന് മോഹൻലാൽ ചന്ദ്രാകർ വെറും കൃഷി ചെയ്യുന്നയാളെന്നതിലുപരി ആയിരക്കണക്കിന് കർഷകർക്ക് പ്രചോദനമായ ഒരു കാർഷിക-സംരംഭകത്വ മാതൃക തന്നെ അദ്ദേഹം സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുകയാണ്. ഇന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാർഷിക വിറ്റുവരവ് ഏകദേശം 22 കോടി രൂപയായി ഉയർന്നിട്ടുണ്ട്. തന്റെ വിജയത്തിന്റെ പ്രധാന കാരണം കുടുംബമാണെന്ന് അദ്ദേഹം പറയുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് ഭാര്യ സ്മിത ചന്ദ്രാകർ. അദ്ദേഹത്തിന്റെ എല്ലാ തീരുമാനങ്ങൾക്കും ഒപ്പം നിന്ന് കാർഷിക-സംരംഭകത്വ വ്യവസായം മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോകുന്നതിൽ നിർണായക പങ്കുവഹിച്ചു.

ചോദ്യം: ആദ്യം തന്നെ താങ്കളെയൊന്ന് സ്വയം പരിചയപ്പെടുത്താമോ?

ഉത്തരം: എന്റെ പേര് മോഹൻലാൽ ചന്ദ്രാകർ. ഞാൻ ഛത്തീസ്ഗഢിലെ മഹാസമുംദ് സ്വദേശിയാണ്. 1970-ലാണ് എന്റെ ജനനം. എന്റെ അച്ഛൻ ഒരു കർഷകനാണ്. ബാല്യകാലം മുതൽ കൃഷിയുമായി ബന്ധമുണ്ട്. ഞാൻ B.Com, MA ഇംഗ്ലീഷ് സാഹിത്യം, MBA എന്നിവ പൂർത്തിയാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ബിലാസ്പൂരിലെ സെൻട്രൽ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ നിന്നാണ് MBA ചെയ്തത്. പഠനം കഴിഞ്ഞ് ഏകദേശം പത്ത് വർഷത്തോളം മൾട്ടിനാഷണൽ കമ്പനികളിൽ ജോലി ചെയ്തു. സ്റ്റീൽ മേഖലയിലെ സീനിയർ മാനേജർ, എക്സ്പോർട്സ് സ്ഥാനത്തേക്കും ഞാൻ എത്തിയിരുന്നു.

എന്നാൽ ജോലി ചെയ്തുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴും എന്റെ മനസ്സ് ഗ്രാമത്തോടും കൃഷിയോടും ചേർന്നുതന്നെയായിരുന്നു. കുടുംബ ഉത്തരവാദിത്വങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു, കാരണം ഞാൻ ഏകമകനാണ്. അങ്ങനെയാണ് അവസാനം ജോലി ഉപേക്ഷിച്ച് കൃഷിയിലേക്ക് തിരിഞ്ഞത്.

ചോദ്യം: മൾട്ടിനാഷണൽ കമ്പനിയിലെ ജോലി ഉപേക്ഷിച്ച് കൃഷിയിലേക്ക് വരുന്നത് എത്രത്തോളം ബുദ്ധിമുട്ടായിരുന്നു?

ഉത്തരം: എന്നെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം ആ തീരുമാനം അത്ര എളുപ്പമല്ലായിരുന്നു. അന്ന് ആളുകൾ വൈറ്റ് കോളർ ജോലി തന്നെയാണ് ഏറ്റവും സുരക്ഷിതമായ കരിയർ എന്ന് കരുതിയിരുന്നു. പക്ഷേ എന്റെ മനസ്സ് കൃഷിയിലായിരുന്നു. അച്ഛൻ കൃഷിയാണ് ചെയ്തുകൊണ്ടിരുന്നതും, ഭൂമിയും ധാരാളം ഉണ്ടായിരുന്നു. ശാസ്ത്രീയരീതിയിലും വ്യാപാര ചിന്താഗതിയിലും കൃഷി ചെയ്താൽ വലിയ സാധ്യതകളുണ്ടെന്ന് ഞാൻ വിശ്വസിച്ചു.

2007-08 കാലഘട്ടത്തിലാണ് ജോലി ഉപേക്ഷിച്ചത്. ആദ്യം ചില ബിസിനസുകൾ ചെയ്തു, പക്ഷേ ഒന്നിലും പൂർണ തൃപ്തിയുണ്ടായില്ല. പിന്നീട് പൂർണമായും കൃഷിയിലേക്ക് കടന്നു. 'MBA പഠിച്ച് കൃഷി ചെയ്യുന്നോ?' എന്ന് പലരും ചോദിച്ചു. എന്നാൽ ഞാൻ അതിനെ ഒരു വെല്ലുവിളിയായി തന്നെ ഏറ്റെടുത്തു.

ചോദ്യം: എങ്ങനെയായിരുന്നു കൃഷിയുടെ ആരംഭഘട്ടം?

ഉത്തരം: ആദ്യം ഞങ്ങൾ പരമ്പരാഗതരീതിയിൽ നെൽകൃഷി ചെയ്തിരുന്നു. രാസവളങ്ങളെയും പഴയ രീതികളെയും ആശ്രയിച്ചായിരുന്നു കൃഷി. ഉത്പാദനവും ലാഭവും പരിമിതമായിരുന്നു. പിന്നീട് കൃഷിയെ കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ മനസിലാക്കി. വിളകൾ മാത്രം വിറ്റാൽ കർഷകന് കൂടുതൽ വരുമാനം ലഭിക്കില്ലെന്ന് മനസ്സിലായി.

അവിടെ നിന്നാണ് ജൈവകൃഷിയിലും മൂല്യവർധനവിലും ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചത്. ആദ്യം പർപ്പിൾ റൈസ് കൃഷി തുടങ്ങി. തുടർന്ന് പർപ്പിൾ വീറ്റും സുഗന്ധമുള്ള നെല്ലിനങ്ങളും കൃഷി ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി.

ചോദ്യം: പർപ്പിൾ റൈസ് കൃഷിയിലേക്കുള്ള ആശയത്തിന് പ്രചോദനമായത് എന്തായിരുന്നു?

ഉത്തരം: എനിക്ക് എപ്പോഴും പുതുമ പരീക്ഷിക്കാൻ ഇഷ്ടമാണ്. ഒരു ദിവസം കർഷകരുമായി സംസാരിക്കുമ്പോൾ പർപ്പിൾ റൈസിനെക്കുറിച്ച് അറിഞ്ഞു. ഒരു സുഹൃത്തിന്റെയടുത്ത് അതിന്റെ വിത്തുണ്ടായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിൽ നിന്ന് 5 കിലോ വിത്ത് വാങ്ങി പരീക്ഷണാടിസ്ഥാനത്തിൽ കൃഷി തുടങ്ങി.

വിളവെടുപ്പ് കഴിഞ്ഞപ്പോൾ ഇതിൽ പ്രത്യേകതയുണ്ടെന്ന് തോന്നി. തുടർന്ന് ലാബ് ടെസ്റ്റ് നടത്തി. അതിൽ ആന്റിഓക്സിഡന്റുകളുടെ അളവ് കൂടുതലാണെന്നും ആരോഗ്യത്തിന് ഏറെ ഗുണകരമാണെന്നും കണ്ടെത്തി. പ്രത്യേകിച്ച് പ്രമേഹത്തിനും പ്രതിരോധശേഷി വർധിപ്പിക്കാനും സഹായകമാണെന്നും മനസിലായി. അങ്ങനെയാണ് ഇത് വാണിജ്യാടിസ്ഥാനത്തിൽ വിപണിയിലെത്തിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചത്.

ചോദ്യം: സാധാരണ അരിയും പർപ്പിൾ റൈസും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം എന്താണ്?

ഉത്തരം: കൃഷിരീതിയിൽ വലിയ വ്യത്യാസമില്ല. എന്നാൽ ഗുണഗണങ്ങളിൽ വലിയ വ്യത്യാസമുണ്ട്. സാധാരണ വെളുത്ത അരി ഗ്ലൂക്കോസ് മാത്രമേ നൽകൂ. എന്നാൽ പർപ്പിൾ റൈസിൽ ആന്റിഓക്സിഡന്റുകളും ഔഷധഗുണങ്ങളും അടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്.

ഇത് ശരീരത്തിലെ പഞ്ചസാരയുടെ അളവ് നിയന്ത്രിക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് തന്നെ പ്രമേഹരോഗികൾക്ക് ഏറെ ഗുണകരമാണെന്ന് കരുതുന്നു. ഇത് ബ്രൗൺ റൈസ് വിഭാഗത്തിൽപ്പെടുന്നതിനാൽ രുചിയിലും ചെറിയ വ്യത്യാസമുണ്ട്.

ചോദ്യം: രാസകൃഷി ഉപേക്ഷിച്ച് ജൈവകൃഷിയിലേക്ക് തിരിയാൻ കാരണം?

ഉത്തരം: പ്രധാന കാരണം കൃഷിച്ചെലവ് വർധിച്ചതാണ്. രാസവളങ്ങളുടെയും മരുന്നുകളുടെയും ചെലവ് തുടർച്ചയായി ഉയരുകയാണ്. ഉത്പാദനം കിട്ടുന്നുണ്ടെങ്കിലും ലാഭം വളരെ കുറവായിരുന്നു.

മറ്റൊരു കാര്യം, ഞാൻ പ്രകൃതിയോട് ഏറെ അടുപ്പമുള്ള ആളാണ്. എന്റെ ഭൂമിയിൽ ചന്ദനം, തേക്ക്, 150-ലധികം ഇനം മാവുകൾ എന്നിവ നട്ടിട്ടുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ പരിസ്ഥിതിസൗഹൃദ കൃഷിയിലേക്കാണ് ഞാൻ കൂടുതൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചത്.

ഇന്ന് എന്റെ ഭൂമിയുടെ 35-40% ഭാഗത്ത് പൂർണമായും ജൈവകൃഷിയാണ് ചെയ്യുന്നത്. അവിടെ ചാണകം, ജൈവവളം എന്നിവ മാത്രമാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്.

ചോദ്യം: ജൈവകൃഷിയിലെ ഏറ്റവും വലിയ വെല്ലുവിളി എന്താണ്?

ഉത്തരം: ശരിയായ വിപണിയും ന്യായമായ വിലയും ലഭിക്കുക എന്നതാണ് ഏറ്റവും വലിയ വെല്ലുവിളി. ജൈവ ഉത്പന്നങ്ങളുടെ അളവ് കുറവായിരിക്കാം, പക്ഷേ ഗുണമേന്മ വളരെ മികച്ചതാണ്. ശരിയായ വില ലഭിക്കാത്തപക്ഷം കർഷകൻ നിരാശനാകുന്നു. അതുകൊണ്ട് തന്നെ ജൈവകൃഷിയോടൊപ്പം വിപണിയും ബ്രാൻഡിംഗും നിർണായകമാണ്.

ചോദ്യം: നിങ്ങളുടെ ഏറ്റവും വിജയകരമായ പരീക്ഷണം ഏതാണ്?

ഉത്തരം: പർപ്പിൾ റൈസിന്റെയും സുഗന്ധമുള്ള നെല്ലിന്റെയും ജൈവകൃഷിയാണ് ഏറ്റവും വിജയകരമായ പരീക്ഷണം. വിപണിയിലെത്തിച്ചപ്പോൾ വലിയ സ്വീകാര്യതയാണ് അതിന് ലഭിച്ചത്. അതിലൂടെ പ്രശസ്തിയും നല്ല ലാഭവും ലഭിച്ചു. കൃഷിയും ഒരു വാണിജ്യപരമായ വ്യാപാരമായി മാറ്റാനാകുമെന്ന് അപ്പോൾ എനിക്ക് മനസിലായി.

ചോദ്യം: സംസ്കരണശാല എങ്ങനെ ആരംഭിച്ചു?

ഉത്തരം: കർഷകർ നെല്ല് വിറ്റ് തീർക്കുമ്പോൾ യഥാർത്ഥ ലാഭം മില്ലുകാർക്കാണ് ലഭിക്കുന്നതെന്ന് എനിക്ക് മനസിലാക്കാൻ സാധിച്ചു. അതുകൊണ്ട് തന്നെ സ്വന്തമായി ഒരു നെല്ല് സംസ്കരണശാല സ്ഥാപിക്കാൻ ഞാൻ തീരുമാനിച്ചു.

ഇന്ന് 'തഥാസ്തു അഗ്രോടെക്' എന്ന പേരിൽ എന്റെ സംസ്കരണശാലയും ഉണ്ട്. ഇവിടെ വർഷംതോറും ഏകദേശം 1.25 മുതൽ 1.5 ലക്ഷം ക്വിന്റൽ വരെ നെല്ല് സംസ്കരിക്കുന്നു. നെല്ലിൽ നിന്ന് അരി, നുറുക്കലരി, തവിട് തുടങ്ങി വിവിധ ഉത്പന്നങ്ങൾ ഇവിടെ നിർമിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ നെല്ലിന്റെ ഒരു ഭാഗവും പാഴാകുന്നില്ല.

ചോദ്യം: സംസ്കരണത്തിലൂടെ കർഷകരുടെ വരുമാനം എത്രത്തോളം വർധിക്കും?

ഉത്തരം: കർഷകൻ വെറും നെല്ല് മാത്രം വിറ്റാൽ കിട്ടുന്ന വരുമാനം പരിമിതമാണ്. എന്നാൽ സംസ്കരിച്ച് അരിയാക്കി വിറ്റാൽ വരുമാനം 200% വരെ വർധിക്കുന്നു. അതുപോലെതന്നെ നെല്ലിൽ നിന്ന് അരി മാത്രമല്ല, തവിട്, ഉമി തുടങ്ങിയ ഉപോത്പന്നങ്ങളും ലഭിക്കുന്നു. ഇവയിൽനിന്നും നല്ല വരുമാനം നേടാവുന്നതാണ്.

ചോദ്യം: നിങ്ങളുടെ ബ്രാൻഡഡ് ഉത്പന്നങ്ങൾ ഏതൊക്കെയാണ്?

ഉത്തരം: 'തഥാസ്തു' ബ്രാൻഡിന്റെ പേരിൽ സുഗന്ധമുള്ള അരിയും പർപ്പിൾ റൈസും ഉൾപ്പെടെ നിരവധി ഉത്പന്നങ്ങൾ ഞങ്ങൾ വിൽക്കുന്നുണ്ട്.

ചോദ്യം: പർപ്പിൾ റൈസിന്റെ വിപണനം എങ്ങനെയാണ്?

ഉത്തരം: ഞങ്ങൾ ഇത് നേരിട്ട് ഉപഭോക്താക്കൾക്ക് എത്തിക്കുന്നു. സോഷ്യൽ മീഡിയ, നെറ്റ്‌വർക്കിംഗ്, റഫറൻസ് എന്നിവ വഴിയാണ് ആളുകൾ ഞങ്ങളെ സമീപിക്കുന്നത്.

ഇന്ന് പർപ്പിൾ റൈസ് കിലോയ്ക്ക് 250 രൂപ വരെ വിലയ്ക്ക് വിൽക്കപ്പെടുന്നു. ഓൺലൈൻ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകളിൽ ഇതിന് 800-900 രൂപ വരെയും വില ലഭിക്കുന്നു. വിദേശരാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുമുള്ള ആവശ്യകതയും വർധിച്ചുവരുന്നു.

ചോദ്യം: FPO രൂപീകരിക്കാൻ കാരണം?

ഉത്തരം: 2017-ലാണ് ഞാൻ FPO ആരംഭിച്ചത്. ചെറിയ കർഷകർക്ക് ഒറ്റയ്ക്ക് വലിയ വിപണിയിലെത്താൻ കഴിയില്ലെന്ന് ഞാൻ മനസിലാക്കി. അതുകൊണ്ട് കർഷകരെ ഏകോപിപ്പിക്കേണ്ടത് ആവശ്യമാണെന്ന് തോന്നി. ഇന്ന് ഏകദേശം 300 കർഷകർ ഞങ്ങളുടെ FPOയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അതിൽ 30-35 പേർ പ്രത്യേക ഇനങ്ങൾ കൃഷി ചെയ്യുന്നു. ഈ മോഡൽ FPO വഴി കൂട്ടായ ഉത്പാദനം, സംസ്കരണം, വിപണനം എന്നിവ സാധ്യമാകുന്നു.

ചോദ്യം: FPO മാതൃക കർഷകർക്ക് എങ്ങനെ സഹായകരമാകുന്നു?

ഉത്തരം: കർഷകർ ഒരുമിച്ച് ഒരേ ഇനം കൃഷി ചെയ്താൽ വലിയ തോതിൽ ഉത്പാദനം നടത്താൻ കഴിയും. അതുവഴി വിപണിയിൽ വലിയ തോതിൽ വിതരണം ചെയ്യാനും മികച്ച വില നേടാനും കഴിയും. കൂടാതെ കൂട്ടായ കൃഷിയിലൂടെ ജൈവകൃഷി രീതി നടപ്പിലാക്കുന്നതും എളുപ്പമാണ്.

ചോദ്യം: പോഷകസമൃദ്ധമായ ഭക്ഷണത്തിനായി ഉപഭോക്താക്കൾ കൂടുതൽ പണം നൽകാൻ തയ്യാറാണോ?

ഉത്തരം: തീർച്ചയായും. ഇന്ന് ആളുകൾ മരുന്നുകളെക്കാൾ ആരോഗ്യകരമായ ഭക്ഷണത്തിനാണ് പ്രാധാന്യം നൽകുന്നത്. ഗുണമേന്മയുള്ള ശുദ്ധമായ ഉത്പന്നങ്ങൾ ലഭിച്ചാൽ കൂടുതൽ വില നൽകാൻ ആളുകൾ തയ്യാറാണ്.

ചോദ്യം: ഉത്പന്ന വിപണനം പഠിക്കുന്നത് കർഷകരെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം എത്രത്തോളം പ്രധാനമാണ്?

ഉത്തരം: വളരെ പ്രധാനമാണ്. സ്വന്തം ഉത്പന്നത്തിന്റെ പ്രത്യേകതകൾ കർഷകൻ പറഞ്ഞുതരുന്നില്ലെങ്കിൽ ആളുകൾ അത് എന്തിന് വാങ്ങണം?

എന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ - 'കാണുന്നതാണ് വിൽക്കപ്പെടുന്നത്'. കർഷകർ എപ്പോഴും ബ്രാൻഡിംഗും മാർക്കറ്റിംഗും പഠിച്ചിരിക്കണം.

ചോദ്യം: കൃഷിയിൽ വിജയിക്കാൻ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട കാര്യം എന്താണ്?

ഉത്തരം: മൂന്ന് കാര്യങ്ങളാണ് ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടത് - ക്ഷമ, സ്വന്തം ഉത്പന്നത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവ്, വിപണിയെക്കുറിച്ചുള്ള ധാരണ.

കർഷകന് തന്റെ വിപണി എവിടെയാണെന്നും ഉപഭോക്താവിന് എന്താണ് വേണ്ടതെന്നും അറിയാമെങ്കിൽ അദ്ദേഹം തീർച്ചയായും വിജയിച്ചിരിക്കും.

ചോദ്യം: കർഷകർ ചെയ്യാൻ പാടില്ലാത്ത ഏറ്റവും വലിയ തെറ്റ് എന്താണ്?

ഉത്തരം: രാസവസ്തുക്കളിൽ അതിയായ ആശ്രയം വയ്ക്കരുത്. കഴിയുന്നത്ര പ്രകൃതിദത്തവും ജൈവവുമായ കൃഷിയിലേക്ക് മാറണം.

ചോദ്യം: ഇന്ന് നിങ്ങളുടെ വാർഷിക വിറ്റുവരവ് എത്രയാണ്?

ഉത്തരം: കൃഷി, സംസ്കരണം, കാർഷിക വ്യവസായം എന്നിവ ചേർത്ത് എന്റെ വാർഷിക വിറ്റുവരവ് ഏകദേശം 22 കോടി രൂപയായി ഉയർന്നിട്ടുണ്ട്. കഴിഞ്ഞ വർഷം മാത്രം ഏകദേശം 22.5 കോടി രൂപയുടെ വിറ്റുവരവ് ഉണ്ടായിരുന്നു.